Prawa do fotografii i do wizerunku w jednym zdjęciu
Zdjęcie modowe to zwykle dwie osobne sprawy prawne. Pierwsza to prawa autorskie do samej fotografii albo filmu, które przysługują twórcy, czyli fotografowi lub videografowi, i na które marka potrzebuje licencji albo przeniesienia praw. Druga to wizerunek osoby, która na tym zdjęciu występuje. Wizerunek nie jest utworem, jest dobrem osobistym, a jego rozpowszechnianie reguluje osobny przepis. Marka, która ma licencję od fotografa, ale nie ma zgody modelki na użycie w reklamie, może mieć problem, i odwrotnie. Dlatego przy każdej sesji produktowej z udziałem ludzi warto sprawdzić obie warstwy, a nie tylko fakturę za zdjęcia.
Co mówi art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych
Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Ten sam przepis mówi, że w braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. W praktyce reklamowej nie warto opierać się na samej zapłacie, bo nie wynika z niej jasno, na co osoba się zgodziła: na zdjęcie w sklepie, na billboard, czy na reklamę w mediach społecznościowych emitowaną przez kilka lat. Spór zaczyna się zwykle właśnie tam, gdzie materiał wyszedł poza to, czego pozująca osoba się spodziewała. Pisemna umowa z opisanym zakresem usuwa tę niepewność po obu stronach.
Wymień pola eksploatacji wprost
Przy utworach, czyli zdjęciach i filmach, art. 41 ust. 2 tej samej ustawy stanowi, że umowa o przeniesienie praw albo umowa licencyjna obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione. Otwarty katalog takich pól zawiera art. 50, na przykład: utrwalanie i zwielokrotnianie, obrót egzemplarzami, publiczne udostępnianie w taki sposób, aby każdy mógł mieć dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym. Dobra umowa przekłada to na język marki i wymienia konkretne miejsca użycia:
- własny sklep internetowy i karta produktu,
- marketplace, na którym marka sprzedaje,
- profile marki w mediach społecznościowych, publikacje organiczne,
- reklamy płatne w internecie, w tym w mediach społecznościowych,
- materiały drukowane, katalogi, wystawy sklepowe, jeśli są potrzebne,
- prawo do obróbki: kadrowania, retuszu, montażu i łączenia z tekstem.
Co musi zawierać licencja na wizerunek w reklamie
| Element umowy | Co zapisać |
|---|---|
| Strony | kto udziela zgody, kto z niej korzysta, czy klient końcowy może korzystać |
| Pola eksploatacji | sklep, marketplace, social media, reklamy płatne, druk |
| Terytorium | Polska, Unia Europejska albo bez ograniczeń |
| Czas | okres korzystania i co dzieje się z materiałem po jego upływie |
| Reklamy płatne | czy są objęte zgodą, osobno od publikacji organicznych |
| Obróbka | kadrowanie, retusz, montaż, zestawianie z innymi materiałami |
| Wynagrodzenie | kwota i to, czy obejmuje wszystkie wymienione pola |
| Pełnoletność | oświadczenie i sposób weryfikacji |
Szczególnie ważny jest wiersz o reklamach płatnych. Zgoda na „publikację w internecie” bywa rozumiana jako publikacja na stronie marki, a emisja w kampanii z budżetem to inna skala i inny charakter użycia. Jeżeli marka planuje reklamy, wpisuje je wprost. Ile kosztuje sama modelka i o ile szersza licencja podnosi jej stawkę, zebraliśmy we wpisie modelka do sesji zdjęciowej.
Terytorium i czas to pola, o których łatwo zapomnieć
Marka, która dziś sprzedaje w Polsce, za rok może wejść na rynki zagraniczne. Jeśli licencja obejmuje tylko Polskę, te same zdjęcia w sklepie niemieckojęzycznym wymagają nowej zgody. Podobnie z czasem: kolekcja podstawowa potrafi być sprzedawana przez kilka sezonów, a zdjęcia z niej nadal pracują w karcie produktu. Warto zapisać, co dzieje się po upływie okresu licencji: czy materiał znika z reklam, a zostaje w archiwum sklepu, czy musi zniknąć wszędzie. Ustalony z góry zakres jest tańszy niż renegocjacja w środku kampanii.
Pełnoletność i granice konwencji
Z osobą niepełnoletnią umowę zawiera się przy udziale przedstawiciela ustawowego, co komplikuje każdą produkcję. My pracujemy wyłącznie z osobami pełnoletnimi i weryfikujemy dokument przed rozpoczęciem współpracy. Bielizna i stroje kąpielowe powstają wyłącznie w konwencji katalogu i reklamy, bez treści erotycznych, co opisujemy na stronie branży bielizna i stroje kąpielowe. Te granice są też częścią ochrony marki: materiał zrobiony w jasnej konwencji, z pisemną zgodą pełnoletniej osoby, nie wraca po latach jako problem.
Jak rozwiązujemy prawa do wizerunku w abonamencie
W naszym modelu z każdą osobą, która występuje w materiale, zawieramy umowę licencyjną na wizerunek. Klient dostaje licencję w zakresie swojego planu: sklep, marketplace i social media w planie Starter, a od planu Growth także reklamy płatne. Zakres i czas licencji zapisujemy w umowie przed pierwszym dniem produkcyjnym. Szczegóły opisujemy na stronie o licencji na wizerunek modelki, a pytania, które najczęściej padają przy tej okazji, zbieramy w FAQ. Ten tekst nie jest poradą prawną; przy nietypowym użyciu materiału skonsultuj umowę z prawnikiem.